Άγχος – Αγχώδεις Διαταραχές

Το άγχος είναι ένα φυσιολογικό ανθρώπινο συναίσθημα που ο καθένας βιώνει κατά καιρούς. Πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ανήσυχοι, ή νευρικοί, όταν βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα πρόβλημα στο χώρο εργασίας, ή πριν από ένας τεστ/εξέταση ικανοτήτων, ή όταν καλούνται να πάρουν μια σημαντική απόφαση.

Οι αγχώδεις διαταραχές, όμως, είναι διαφορετικές. Μπορούν να προκαλέσουν τόσο μεγάλη αγωνία στο άτομο, ώστε επηρεάζεται η ικανότητά του να ζήσει μια φυσιολογική ζωή. Μια αγχώδης διαταραχή είναι μια σοβαρή ψυχική ασθένεια. Για τα άτομα με διαταραχές άγχους, η ανησυχία και ο φόβος είναι σταθερά συναισθήματα στην καθημερινότητά τους και μπορεί να αποβούν καταστροφικά για εκείνους.

Τύποι αγχωδών διαταραχών

Διαταραχή πανικού: Άτομα με αυτή την πάθηση βιώνουν αισθήματα τρόμου που εκδηλώνονται ξαφνικά και επανειλημμένα χωρίς προειδοποίηση. Μια κρίση πανικού χαρακτηρίζεται από εφίδρωση, πόνο στο στήθος, ταχυπαλμία και ένα αίσθημα “πνιγμού”, που μπορεί να κάνει το άτομο να αισθάνεται σαν να παθαίνει καρδιακή προσβολή ή να “τρελαίνεται”.

Κοινωνική αγχώδης διαταραχή: Είναι γνωστή και ως διαταραχή κοινωνικού άγχους και περιλαμβάνει την πολύ αυξημένη ανησυχία και τις τύψεις για καθημερινές κοινωνικές καταστάσεις. Η ανησυχία επικεντρώνεται συχνά σε ένα φόβο του ατόμου ότι θα κριθεί από τους άλλους, ή ότι συμπεριφέρεται με τρόπο που θα μπορούσε να προκαλέσει αμηχανία ή να οδηγήσει σε γελοιοποίησή του.

Ειδικές φοβίες: Μια ειδική φοβία είναι ένας έντονος φόβος του ατόμου για ένα συγκεκριμένο αντικείμενο ή μια κατάσταση, όπως τα φίδια, τα ύψη, η πτήση κλπ. Το επίπεδο του φόβου είναι συνήθως δυσανάλογο της εκάστοτε κατάστασης και μπορεί να οδηγήσει το άτομο να αποσυρθεί από τα κοινά.

Γενικευμένη αγχώδης διαταραχή: Η διαταραχή αυτή περιγράφει την εκτεταμένη, μη ρεαλιστική ανησυχία και ένταση, ακόμη και αν δεν υπάρχει καμία αφορμή για να προκαλέσει άγχος στο άτομο.

Ο φαύλος κύκλος των σκέψεων

Στην διαταραχή άγχους ασθένειας η σκέψη ότι το άτομο έχει κάποια σοβαρή πάθηση ξεκινά κάποιες φορές από την ερμηνεία σωματικών συμπτωμάτων ως ενδείξεις της πάθησης. Έτσι λοιπόν πολύ συχνά τα σωματικά συμπτώματα που βιώνει είναι συμπτώματα άγχους (τρέμουλο, εφίδρωση, ταχυκαρδία, κεφαλαλγίες, ενόχληση στο γαστρεντερικό σύστημα κτλ). Ο ίδιος τα ερμηνεύει ως πολύ απειλητικά για την υγεία του με αποτέλεσμα αυτή η σκέψη να εντείνει το άγχος του. Το πιο έντονο άγχος προκαλεί εντονότερα σωματικά συμπτώματα, τα οποία με τη σειρά τους εντείνουν τις βασανιστικές σκέψεις και άρα το άγχος του ατόμου. Δημιουργείται λοιπόν ένας φαύλος κύκλος που είναι δύσκολο να διακοπεί χωρίς τη βοήθεια της ψυχοθεραπείας.

Άλλες καταστάσεις τροφοδότησης του φόβου και του άγχους, είναι όταν το άτομο διαβάζει ή ακούει κάτι σχετικό με ασθένειες και κυρίως όταν πληροφορείται ότι κάποιος γνωστός του αρρώστησε ή πέθανε ξαφνικά (π.χ. από έμφραγμα ή εγκεφαλικό).

Επιπτώσεις

Παρά την απουσία οργανικής βάσης το άτομο που υποφέρει από την συγκεκριμένη διαταραχή πράγματι αισθάνεται απειλή, φόβο και κλείνεται συχνά στον εαυτό του εφόσον νιώθει ότι κανείς δεν καταλαβαίνει αυτό που περνάει. Η ασθένεια δεν υπάρχει αλλά τα συναισθήματα που συνοδεύουν μια διάγνωση είναι υπαρκτά. Επίσης και οι σωματικές ενοχλήσεις είναι υπαρκτές αλλά η απόδοση τους σε κάποια ασθένεια είναι λανθασμένη.

Το άτομο βασανίζεται καθημερινά, η λειτουργικότητά του εκπίπτει σε όλα τα επίπεδα. Συχνά δεν κοιμάται επαρκώς από την ανησυχία και τις βασανιστικές σκέψεις, χάνει την όρεξή του, ζητά συνεχώς διαβεβαιώσεις ότι είναι καλά ενώ καταναλώνει μεγάλο μέρος της ενέργειάς του, του χρόνου του και των πόρων του σε ιατρικές επισκέψεις και εξετάσεις.

Το περιβάλλον του νιώθει ψυχική κόπωση και θυμό από τη συμπεριφορά του καθώς δεν μπορεί να καταλάβει «τι τον/την έχει πιάσει και συμπεριφέρεται έτσι». Του εξηγούν την κατάσταση και περιμένουν ότι θα την καταλάβει. Όντως συχνά καθησυχάζεται προσωρινά αλλά δεν αργεί να εμφανιστεί μετά από λίγο πάλι το άγχος μήπως νοσεί από κάποια ασθένεια. Η στάση του περιβάλλοντος ωθεί το άτομο να μην μοιράζεται σταδιακά τις σκέψεις του με τους δικούς του ή οδηγείται σε σύγκρουση μαζί τους.

Το άτομο που υποφέρει από διαταραχή άγχους της ασθένειας δυσκολεύεται σταδιακά να επεξεργαστεί τα συναισθήματά του κυρίως τα μη ευχάριστα και να συνδεθεί ουσιαστικά με το περιβάλλον του. Η ενασχόλησή του με την υγεία απορροφά όλη του την ενέργεια και το εμποδίζει να εξελιχθεί ψυχοσυναισθηματικά στις διάφορες φάσεις της ζωής του.

Η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή χαρακτηρίζεται από υπερβολικό ή συνεχές άγχος για τις περισσότερες μέρες μίας χρονικής περιόδου που κρατά τουλάχιστον 6 μήνες. Ταυτόχρονα μπορεί να συνυπάρχουν:

  • Διαρκή αγωνία για μικρά ή μεγάλα πράγματα
  • Αδυναμία να σταματήσει το άγχος για κάτι
  • Αδυναμία χαλάρωσης, μόνιμη αίσθηση αγωνίας
  • Δυσκολία συγκέντρωσης
  • Δυσκολία στο χειρισμό αβέβαιων καταστάσεων

Σωματικά μπορεί να παρουσιαστούν:

  • Κούραση
  • Μυϊκή ένταση ή και μυϊκούς πόνους
  • Τρέμουλο
  • Δυσκολία στον ύπνο
  • Πονοκέφαλος
  • Ναυτία, διάρροιες.

Διαταραχή Πανικού (και Κρίσεις Πανικού)

Μία κρίση πανικού χαρακτηρίζεται από την ξαφνική και υπερβολική αίσθηση άγχους και φόβου που κορυφώνεται μέσα σε δέκα λεπτά της ώρας. Περιλαμβάνει τουλάχιστον τέσσερα από τα παρακάτω:

  • Λαχάνιασμα
  • Αυξημένοι παλμοί
  • Τρέμουλο
  • Ζάλη
  • Ναυτία
  • Αίσθημα Πνιγμού
  • Μυρμήγκιασμα χεριών και δακτύλων

Η καρδιά χτυπάει δυνατά, η αναπνοή κόβεται, και υπάρχει το αίσθημα πως επέρχεται καρδιακή προσβολή ή επερχόμενου θανάτου. Πρόκειται για μία απολύτως τρομακτική εμπειρία, η οποία συνήθως αφήνει συναισθηματικά κατάλοιπα στο άτομο που τη βίωσε.

Αν το άτομο υποφέρει από επανειλημμένες και απρόβλεπτες κρίσεις πανικού, μαζί με έντονο φόβο και ανησυχία ότι θα ξανασυμβεί μία κρίση, αλλά και σημαντική τροποποίηση της συμπεριφοράς λόγω των κρίσεων, τότε μιλάμε για διαταραχή πανικού.

Πηγές

Society for the Exploration of Psychotherapy Integration (SEPI)

Adults: Anxiety Disorders

Anxiety Research