Ανάπτυξη Αυτοπεποίθησης στα Παιδιά

Ανάπτυξη Αυτοπεποίθησης στα Παιδιά

Η αυτοεκτίμηση αναφέρεται στην υποκειμενική αξιολόγηση ενός ανθρώπου για την αξία του ως άτομο (MacDonald & Leary, 2012). Περιλαμβάνει αισθήματα αυτοαποδοχής και αυτοσεβασμού, σε αντίθεση με την υπερβολική αυτοαντίληψη που επιδεικνύουν τα ναρκισσιστικά άτομα (Ackerman et al., 2011).

Ηλικία εμφάνισης & χαρακτηριστικά προσωπικότητας

Τα παιδιά όσο πιο μικρά είναι ηλικιακά έχουν υψηλότερα επίπεδα αυτοπεποίθησης τα οποία φαίνεται να μειώνονται καθώς μεγαλώνουν. Σύμφωνα με τα εξωτερικά ερεθίσματα τα οποία εκτίθενται τα παιδιά αυτό θα επηρεάσει και την πορεία ανάπτυξης και διατήρησης της αυτοεικόνας τους. Εάν μεγαλώνοντας συνεχίσουν να έχουν ένα υποστηρικτικό δίκτυο αυτό θα βοηθήσει στην βελτίωση και ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης τους, ενώ στην αντίθετη περίπτωση ή και έλλειψη υποστηρικτικού πλαισίου τα επίπεδα αυτοεκτίμησης θα μειωθούν σημαντικά (Robins & Trzesniewski, 2005).

Πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει ότι η αυτοπεποίθηση τείνει να αυξάνεται από την εφηβεία μέχρι τα μέσα της ενηλικίωσης ενώ τείνει να μειώνεται μετέπειτα (Orth, Robins & Widaman, 2012).

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι έρευνες έχουν υποδείξει ότι η αυτοπεποίθηση φαίνεται να αποτελεί χαρακτηριστικό προσωπικότητας, όπως για παράδειγμα η εξωστρέφεια. Υπάρχουν παιδιά τα οποία τείνουν να έχουν υψηλότερα επίπεδα αυτοεκτίμησης ενώ άλλα χαμηλότερα (Orth & Robins, 2014).

Υποστηρικτικό δίκτυο – Οικογένεια

Το οικογενειακό περιβάλλον είναι το πρώτο πλαίσιο κατά το οποίο τα παιδιά μαθαίνουν συμπεριφορές και αναπτύσσουν προσδοκίες για τη μετέπειτα κοινωνική τους ζωή (Segrin & Flora, 2011). Ένα ανοιχτό, θετικό και υποστηρικτικό οικογενειακό περιβάλλον είναι σημαντικό για την προώθηση της ψυχικής υγείας και συναισθηματικής ισορροπίας των παιδιών (Ackard, Neumark-Sztainer, Story, & Perry, 2006). Παιδιά τα οποία εισπράττουν ότι οι σκέψεις και οι απόψεις τους εκτιμώνται και λαμβάνονται υπόψη επιδεικνύουν υψηλότερα επίπεδα αυτοπεποίθησης (Schrodt, Witt, & Messersmith, 2008).

Είναι σημαντικό η αυτοπεποίθηση των παιδιών να καλλιεργείται μέσα από την οικογένεια όσο πιο νωρίς γίνεται. Αυτό σύμφωνα με το καθηγητή του Χάρβαρντ Christensen (2017) διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στην ικανότητα των παιδιών να επιλύουν μόνα τους σημαντικά προβλήματα. ‘Όταν τα παιδιά δουλεύουν σκληρά, επιμένουν και προσπαθούν τότε μαθαίνουν και αποκτούν αυτοπεποίθηση μέσα από τη διαδικασία αυτή. Για αυτό οι γονείς πρέπει να αποφεύγουν να διευκολύνουν τα παιδιά σε μια δραστηριότητα που τους δυσκολεύει και να τους δίνουν χώρο και χρόνο για περισσότερη προσπάθεια. Υιοθετώντας μια τέτοια στάση τα παιδιά μαθαίνουν, γίνονται ανεξάρτητα και πιστεύουν στον εαυτό τους.

Πρόσφατες έρευνες υποδεικνύουν ότι τα γνωστικά σχήματα τα οποία αναπτύσσει μια οικογένεια, δηλαδή η πεποιθήσεις και οι απόψεις που υιοθετούν οι γονείς επηρεάζουν το πώς τα παιδιά ερμηνεύουν τις κοινωνικές και διαπροσωπικές τους σχέσεις, τον τρόπο με τον οποίο βιώνουν και αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους, την αυτοεικόνα τους και ως αντίκτυπο την ψυχική τους ισορροπία (Ledbetter, 2009).

Επομένως, η προώθηση και η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης των παιδιών μπορεί να επιτευχθεί σε ένα ενθαρρυντικό οικογενειακό περιβάλλον.  Υιοθετώντας μια θετική στάση απέναντι στον εαυτό και στα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας, προωθούνται και τα κατάλληλα θετικά μηνύματα προς τα παιδιά. Χρησιμοποιώντας θετική ανατροφοδότηση, (π.χ. λέγοντας «μπράβο που τα κατάφερες», «δεν πειράζει προσπάθησε ξανά» «μπορείς, είσαι ικανός/ικανή» ο στόχος επιτυγχάνεται πιο γρήγορα! Δηλαδή η προαγωγή και η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης στα παιδιά.

Σύμφωνα με έρευνες έχει αποδειχτεί ότι ένα οικογενειακό πλαίσιο το οποίο χαρακτηρίζεται από συχνούς τσακωμούς και εντάσεις επηρεάζει τη ψυχική υγεία των παιδιών.  Παιδιά τα οποία μεγαλώνουν σε ένα τέτοιο περιβάλλον όντας ενήλικες είναι λιγότερα ικανά να διαχειριστούν τσακωμούς και να υπερασπιστούν τον εαυτό τους, εφόσον αυτό τους προκαλεί αναστάτωση και το εισπράττουν ως προσωπική προσβολή (Schrodt et al., 2008). Ως εκ τούτου, οι γονείς πρέπει αν αποφεύγουν να τσακώνονται ή να λογομαχούν μπροστά στα παιδιά τους γιατί αυτό θα επηρεάσει την συναισθηματική τους ισορροπία και τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετωπίζουν παρόμοιες καταστάσεις μελλοντικά.

Συμπτώματα κατάθλιψης & άγχους

Ένας σημαντικός αριθμός ερευνών πάνω από μια δεκαετία τώρα έχουν αποδείξει ότι χαμηλά επίπεδα αυτοεκτίμησης των παιδιών συνδέονται με την εμφάνιση συμπτωμάτων κατάθλιψης (Schrodt, Witt, & Messersmith, 2008). Επίσης, παράγοντες όπως η έλλειψη στήριξης και θαλπωρής από το οικογενειακό περιβάλλον επηρεάζει την ανάπτυξη αυτοεκτίμησης στα παιδιά και τείνουν να επηρεάζουν θετικά την εμφάνιση υψηλών επιπέδων άγχους (Sowislo & Orth, 2013).

Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, οι Orth, Robins, Widaman & Conger (2014) έδειξαν ότι παιδιά από την ηλικία των 10 έως 12 ετών με χαμηλά επίπεδα αυτοπεποίθησης έχουν υψηλό ρίσκο να εμφανίσουν καταθλιπτικά συμπτώματα.

Αλλαγή αρνητικών διατροφικών συνηθειών

Οι O’Dea & Abraham (2000) έχουν υποστηρίξει ότι ενισχύοντας την αυτοπεποίθηση των παιδιών αυτό έχει θετικό αντίκτυπο στην εικόνα που έχουν για το σώμα τους και βελτιώνουν υφιστάμενες διατροφικές συνήθειες. Επίσης, η θετική εμπλοκή των γονέων στην προσπάθεια αυτή ενισχύει τα επίπεδα αυτοεκτίμησης.

Η εφαρμογή εκπαιδευτικών προγραμμάτων με σκοπό την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης των παιδιών έχει θετικά αποτελέσματα στην βελτίωση της αυτοεικόνας του σώματος των παιδιών, τον τρόπο με τον οποίο εκλαμβάνουν τον εαυτό τους εξωτερικά, την μείωση συμπεριφορών οι οποίες αφορούσαν χάσιμο βάρους και δίαιτες.

Έκθεση στα κοινωνικά μέσα δικτύωσης

Εν τέλει, η υπερβολική και καθημερινή έκθεση των παιδιών στα κοινωνικά μέσα δικτύωσης, επηρεάζει τα επίπεδα αυτοπεποίθησης και προκαλεί επιζήμιες συνέπειες στην ψυχική τους υγεία (Vogel, Rose, Roberts, & Eckles, 2014). Αυτό αποδίδεται στο γεγονός ότι τα παιδιά αφιερώνουν σημαντικό χρόνο στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, χάνοντας την αίσθηση και την κοινωνική τριβή. Δεν εμπλέκονται σε δραστηριότητες και βασίζουν την αυτοεικόνα τους σε ένα κόσμο διαδικτυακό ο οποίος μπορεί να αποβεί επιζήμιος στην ανάπτυξη και καλλιέργεια της αυτοεικόνας και αυτοπεποίθησης των παιδιών εάν δεν ελεγχθεί κατάλληλα.

Συγγραφή από:

Κορνηλία Τσούκκα

Εγγεγραμμένη Σχολική/Εκπαιδευτική Ψυχολόγο

 Βιβλιογραφία

Ackard, D. M., Neumark-Sztainer, D., Story, M., & Perry, C. (2006). Parent-child connectedness and behavioral and emotional health among adolescents. American Journal of Preventative Medicine,30,59–66. doi:10.1016/j.amepre.2005.09.013

Ackerman, R. A., Witt, E. A., Donnellan, M. B., Trzesniewski, K. H., Robins, R. W., & Kashy, D. A. (2011). What does the Narcissistic Personality Inventory really measure? Assessment, 18, 67-87.

Christensen, C. M. (2017). How Will You Measure Your Life?(Harvard Business Review Classics). Harvard Business Review Press.

Ledbetter, A. M. (2009). Family communication patterns and relational maintenance behavior: Direct and mediated associations with friendship closeness. Human Communication Research, 35, 130–147. doi:10.1111/j.1468-2958.2008.01341.x

MacDonald, G., & Leary, M. R. (2012). Individual differences in self-esteem. In M. R. Leary & J. P. Tangney (Eds.), Handbook of self and identity (pp. 354-377). New York, NY: Guilford.

O’Dea, J. A., & Abraham, S. (2000). Improving the body image, eating attitudes, and behaviors of young male and female adolescents: A new educational approach that focuses on self‐esteem. International Journal of Eating Disorders, 28(1), 43-57.

Orth, U., & Robins, R. W. (2014). The development of self-esteem. Current Directions in Psychological Science, 23(5), 381-387.

Orth, U., Robins, R. W., & Widaman, K. F. (2012). Life-span development of self-esteem and its effects on important life outcomes. Journal of Personality and Social Psychology, 102, 1271-1288.

Orth, U., Robins, R. W., Widaman, K. F., & Conger, R. D. (2014). Is low self-esteem a risk factor for depression? Findings from a longitudinal study of Mexican-origin youth. Developmental Psychology, 50(2), 622.

Robins, R. W., & Trzesniewski, K. H. (2005). Self-esteem development across the lifespan. Current directions in psychological science, 14(3), 158-162.

Schrodt, P., Witt, P. L., & Messersmith, A. S. (2008). A meta-analytical review of family communication patterns and their associations with information processing, behavioral, and psychosocial outcomes. Communication Monographs, 75, 248–269. doi:10.1080/03637750802-256318

Segrin, C., & Flora, J. (2011). Family communication. New York, NY: Routledge.

 

Sowislo, J. F., & Orth, U. (2013). Does low self-esteem predict depression and anxiety? A meta-analysis of longitudinal studies.

Vogel, E. A., Rose, J. P., Roberts, L. R., & Eckles, K. (2014). Social comparison, social media, and self-esteem. Psychology of Popular Media Culture, 3(4), 206.