Γιατί δεν μπορούμε να πούμε «όχι» στους πειρασμούς

Μήπως δεν λέτε εύκολα όχι; Τι μας φοβίζει άραγε και δεν ξεστομίζουμε εύκολα αυτήν τη μικρή λέξη; Πόσες φορές αναγκαστήκαμε, σε προσωπικό και σε επαγγελματικό επίπεδο, να μπούμε στη διαδικασία να κάνουμε ένα σωρό πράγματα που δεν θέλουμε ή δεν μπορούμε, και όλα αυτά επειδή δεν είμαστε σε θέση να φέρουμε αντίρρηση. Μας ικανοποιεί η στάση μας αυτή; Θυμώνουμε άραγε με τον εαυτό μας όταν το κάνουμε; Γιατί συμβαίνει αυτό;

Από νεαρή ηλικία έχουμε μάθει να συμφωνούμε σχεδόν σε όλα. Είπαμε ναι για να αποφοιτήσουμε από το λύκειο και μετά να μπούμε στο πανεπιστήμιο. Είπαμε ναι για να βρούμε δουλειά. Είπαμε ναι για να πάρουμε μια προσφορά. Είπαμε ναι  για να βρούμε την αγάπη και στη συνέχεια ναι ξανά για να μείνουμε σε μια σχέση. Είπαμε ναι για να βρούμε και να διατηρήσουμε τους φίλους μας.

Λέμε ναι γιατί νιώθουμε ότι έτσι βοηθάμε κάποιον. Λέμε ναι επειδή μας φαίνεται πιο σωστό και επειδή νομίζουμε ότι είναι το κλειδί της επιτυχίας. Και φυσικά λέμε ναι επειδή το αίτημα μπορεί να προέρχεται από κάποιον που είναι δύσκολο να αντισταθούμε,  όπως το αφεντικό μας.

* Δεν λέμε όχι για να μη στεναχωρήσουμε τους γύρω μας;

* Αν πούμε όχι δεν θα είμαστε πλέον αποδεκτοί και αρεστοί στους άλλους;

* Μήπως νιώθουμε φόβο πως θα διαταραχθούν οι διαπροσωπικές μας σχέσεις;

Συχνά ο πραγματικός λόγος κρύβεται πίσω από μια χαμηλή αυτοεκτίμηση, που μας δυσκολεύει να εκφράσουμε την αντίθετη γνώμη. Η δυσλειτουργική αυτή στάση έχει και αυτή τις ρίζες της στην παιδική μας ηλικία. Είναι αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο εκπαιδευτήκαμε στο να δίνουμε και να παίρνουμε την αγάπη από τους οικείους μας, κυρίως αν η έννοια της αγάπης υπολογιζόταν σε συνάρτηση με τις επιδόσεις μας ή το πόσο “καλά παιδιά” ήμασταν. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που νιώθουμε την υποχρέωση να ικανοποιούμε τις ανάγκες των άλλων προκειμένου να είμαστε αγαπητοί και να νιώθουμε ότι ανήκουμε κάπου.

Οι παρακάτω συμβουλές είναι για να μάθεις να λες όχι χωρίς να χαλάς τις σχέσεις σου με τους άλλους:

  1. Δώσε στο χρόνο σου αξία. Ο χρόνος σου είναι πολύτιμος και αυτό πρέπει πρώτα απ’ όλους να το καταλάβεις ο ίδιος. Όταν έχεις ήδη αναλάβει πολλές υποχρεώσεις και κάποιος σου ζητά να αφιερώσεις λίγο από το χρόνο σου σε κάτι νέο, ξέρεις πως δεν μπορείς να το κάνεις. Μπορείς να πεις πως απλά δεν μπορείς να το κάνεις αυτή τη στιγμή, και να εξηγήσεις ότι το πρόγραμμα σου είναι ήδη υπερφορτωμένο.
  2. Δες τις προτεραιότητες σου. Ακόμα κι αν έχεις λίγο έξτρα χρόνο (που για πολλούς από εμάς δεν είναι και τόσο συχνό), έτσι θέλεις να τον περάσεις? Κάνοντας αυτό το νέο που σου ζητήθηκε? Συνήθως κλέβουμε όλο και περισσότερο χρόνο από τα σημαντικά και τον μοιράζουμε εδώ κι εκεί σε δουλειές. Για μένα, όσες περισσότερες υποχρεώσεις μπαίνουν στο πρόγραμμα μου, τόσο λιγότερο χρόνο έχω για τον άντρα μου και το παιδί μου, και αυτό δε με ευχαριστεί.
  3. Θέλει εξάσκηση. Όσες περισσότερες φορές πεις όχι σε κάτι που σου ζητούν, τόσο πιο εύκολα θα το λες στη συνέχεια. Αποκτάς άνεση. Άνθρωποι πολύ επίμονοι μπορεί να χρειαστούν πολλά συνεχόμενα όχι για να καταλάβουν ότι είναι η τελική σου απάντηση – ότι είναι όχι και το εννοείς. Σε τέτοιες περιπτώσεις, εσύ απλά συνέχισε να λες όχι, και αργά ή γρήγορα θα το καταλάβουν.
  4. Δε χρειάζεται να απολογείσαι. Οι περισσότεροι συνηθίζουμε να λέμε όχι αφού πρώτα ζητήσουμε συγνώμη γι’ αυτό. Το βρίσκουμε πιο ευγενικό. Κάποιες φορές όμως δεν είναι καλό να αποδυναμώνεται το όχι σου όταν έρχεται παρέα με μια συγνώμη. Όσο προστατεύεις το χρόνο σου, έχεις κάθε δικαίωμα να είσαι ξεκάθαρος. “Δε θα μπορέσω να το κάνω, είμαι πνιγμένος” – και είναι αλήθεια.
  5. Σταμάτα να είσαι ο καλός που πάντα λέει ναι. Και πάλι, είναι σημαντικό να είσαι ευγενικός, αλλά δεν μπορείς να λες σε όλα ναι. Όταν οι άλλοι καταλάβουν ότι είναι πολύ εύκολο να παίρνουν ένα κομμάτι του χρόνου σου, πολύ απλά θα συνεχίσουν να το κάνουν. Κι αυτό όλο θα συρρικνώνει το δικό σου χρόνο. Αν όμως σηκώσεις ένα τείχος, θα αρχίσουν κι εκείνοι να ψάχνουν πιο εύκολες λύσεις, ίσως και πιο εύκολα θύματα. Δείξε τους ότι υπολογίζεις το χρόνο σου και απόρριψε όσα περισσότερα αιτήματα δέχεσαι και δεν είναι σημαντικά για σένα.
  6. Πες όχι στο αφεντικό σου. Πολλές φορές αισθανόμαστε ότι πρέπει να λέμε μόνο ναι στο αφεντικό μας. Και ότι λέγοντας όχι σημαίνει πως δεν μπορούμε να διαχειριστούμε τη δουλειά μας. Κι όμως, ισχύει το αντίθετο. Εξήγησε στο αφεντικό σου ότι αναλαμβάνοντας όλο νέες υποχρεώσεις, δεν μπορείς να ανταπεξέλθεις στο καλύτερο δυνατό στις δουλειές που έχεις ήδη. Εξήγησε του πως έτσι δεν είσαι παραγωγικός. Αν το αφεντικό σου επιμένει να αναλάβεις κι αυτό το νέο που σου ζητά, τότε ζήτησε του κι εσύ να δείτε πάλι μαζί τις προτεραιότητες σε όσα ασχολείσαι αυτή τη στιγμή. Ίσως χρειαστεί να αφήσεις κάποια άλλα από τα πράγματα που κάνεις ήδη. Είναι σημαντικό να καταλάβει κι εκείνος με αυτό τον τρόπο πως ο χρόνος σου έχει όρια και δεν μπορείς να κάνεις τα πάντα.
  7. Προειδοποίησε ότι έχεις ήδη ένα γεμάτο πρόγραμμα. Κάποιες φορές είναι καλύτερα να προειδοποιήσεις τους άλλους ότι δεν μπορείς να αναλάβεις τίποτα νέο, πριν καν στο ζητήσουν. Για παράδειγμα, είσαι πνιγμένος και σε καλούν σε ένα meeting στη δουλειά. Δε χρειάζεται να περιμένεις να τελειώσει το meeting για να πεις όχι στα νέα πράγματα που σου ζητούν να κάνεις. Μπορείς ακόμα και μπαίνοντας στο meeting να πεις σε όλους “κοιτάξτε παιδιά, επειδή η βδομάδα μου είναι φουλ με κάτι επείγοντα projects που τρέχω, δε θα μπορέσω να αναλάβω τίποτα νέο αυτή τη στιγμή”.
  8. Θα το δω και θα σου πω. Άλλες φορές θα είναι καλύτερα αν πεις πως θα σκεφτείς αυτό το νέο που σου ζητούν, θα δεις και το πρόγραμμα σου και θα τους απαντήσεις τι μπορείς να κάνεις. Αυτό θα σου επιτρέψει να δεις λίγο τις υποχρεώσεις σου, να σκεφτείς τις προτεραιότητες σου, και αν δεις ότι δεν μπορείς να το κάνεις, εξήγησε ότι το σκέφτηκες, αλλά με το πρόγραμμα που έχεις στην παρούσα φάση, δεν μπορείς να το αναλάβεις.
  9. Ίσως αργότερα. Αν πρόκειται για κάτι που φαίνεται ενδιαφέρον και αντί να κλείσεις στον άλλο την πόρτα κατάμουτρα κρίνεις ότι είναι καλύτερα να αφήσεις το θέμα ανοιχτό, τότε πες ότι δεν μπορείς να το κάνεις αυτή τη στιγμή αλλά ίσως να μπορείς σε μια εβδομάδα, ή στο χρόνο που εσύ κρίνεις καλύτερα. Όταν μετά από αυτό το διάστημα το ίδιο θέμα επανέλθει, μπορεί όντως να έχεις πειρσσότερο χρόνο και να μπορείς να πεις ναι.
  10. Πες ότι δεν κάνει για σένα. Κάποιες φορές μπορεί να είναι ένα καλό project αυτό που σου ζητείται να κάνεις, αλλά μπορεί απλά να μην είναι για σένα, να μη σου ταιριάζει – τουλάχιστον τη δεδομένη στιγμή. Απλά πες την αλήθεια. Πες τα καλά σου λόγια για το project, την ιδέα, τον άνθρωπο που σου το πρότεινε, εφόσον βέβαια τα εννοείς, και εξήγησε ότι απλά δεν είναι αυτό που ψάχνεις αυτή τη στιγμή. Μην το πάρεις όμως αυτό σχοινί κορδόνι για όλες τις περιπτώσεις, γιατί ο κόσμος μπορεί να καταλάβει πότε το λες έτσι απλά για να το πεις, και δεν το εννοείς.

Θέστε τα όρια σας

Είναι πάρα πολύ σημαντικό να καταλάβουμε ότι το να λέμε μερικές φορές όχι δεν μας κάνει να φαινόμαστε αδιάφοροι. Απλά είναι ένας τρόπος να θέσουμε τα όρια μας. Το να θέσει φυσικά κανείς τα όρια του όμως απαιτεί να γνωρίζει καλά τον εαυτό του, τις δυνάμεις και τις αδυναμίες του, αλλά και τις επιθυμίες του. Να έχει σταθερή ιδέα για τον εαυτό του και την αξία του, η οποία να επηρεάζεται στον ελάχιστο δυνατό βαθμό από την γνώμη των άλλων γι αυτόν. Το κλειδί λοιπόν για να μπορούμε να πούμε όχι είναι να νιώθουμε καλά με τον εαυτό μας και να είμαστε σταθεροί στην απόφασή μας.