Εθισμός στην ζάχαρη: Η μάστιγα της εποχής!

Γνωρίζετε ότι:

Υπάρχουν δύο μηχανισμοί που προκαλούν υπερφαγία. Ο ένας είναι η μειωμένη ευαισθησία του υποδοχέα της λεπτίνης στον εγκέφαλο και ο άλλος ο εθισμός σε συγκεκριμένες τροφές και ιδιαίτερα αυτές που περιέχουν αρκετή ζάχαρη.

Στην πρώτη περίπτωση το σώμα βάζει κιλά χωρίς ο εγκέφαλος να το αντιλαμβάνεται και γι’ αυτό συνεχίζει να προκαλεί πείνα. Πρόκειται για ένα ελαττωματικό βιολογικό μηχανισμό ο οποίος δεν αντιμετωπίζεται εύκολα.

Ο δεύτερος μηχανισμός που προκαλεί υπερφαγία είναι ο εθισμός στο φαγητό. Το πόσο τρώμε δεν αποφασίζουν μόνο μια ή περισσότερες ορμόνες αλλά και το σύστημα της λεγόμενης “ανταμοιβής” του εγκεφάλου. Αυτό διαφέρει από το μηχανισμό της λεπτίνης. Τρώμε όχι μόνο γιατί πεινάμε αλλά και τον ίδιο λόγο που καπνίζουν οι καπνιστές ή πίνουν οι αλκοολικοί: από “λαχτάρα” ή “πόθο” για συγκεκριμένες τροφές, δηλαδή από εθισμό.

Η ντοπαμίνη
Σε μια προσπάθεια να βελτιώσουν την υγεία τους, πολλοί προσπαθούν να εγκαταλείψουν τα ζαχαρούχα σνακ, τις σοκολάτες και τα ανθρακούχα αναψυκτικά. Αλλά αυτό αποδεικνύεται δύσκολο.

Οι νευροεπιστήμονες πιστεύουν ότι οι άνθρωποι μπορούν πραγματικά να γίνουν εθισμένοι στη ζάχαρη όπως συμβαίνει με τα ναρκωτικά, και ότι αυτό οδηγεί σε συμπτώματα στέρησης.

Λένε ότι το φαγητό μας δίνει μια «φυσική ανταμοιβή» εννοώντας ότι μας προσφέρει ένα ευχάριστο συναίσθημα. Για να μπορέσουμε να επιβιώσουμε ως είδος, ορισμένες ανάγκες όπως το φαγητό και το σεξ πρέπει να είναι ευχάριστες στον εγκέφαλο, έτσι ώστε αυτές οι διαδικασίες να επαναλαμβάνονται.

Image result for sugar addiction studies

Φυσικά δεν μας ανταμείβουν όλα τα τρόφιμα το ίδιο. Τα γλυκά μας δίνουν μεγαλύτερη ευχαρίστηση σε σχέση με τα ξινά ή τα πικρά. Είμαστε προγραμματισμένοι να απολαμβάνουμε τις γλυκές τροφές διότι η γλυκύτητα σηματοδοτούσε στους προγόνους μας ότι αυτές ήταν οι κατάλληλες. Για παράδειγμα, οι ξινοί καρποί σήμαινε ότι δεν έχουν ωριμάσει ακόμα ενώ οι πικροί ότι περιέχουν δηλητήρια.

Η ωραία γεύση που νιώθουμε από μια τροφή συνδέεται με την έκκριση ντοπαμίνης, ενός νευροδιαβιβαστή του εγκεφάλου. Όταν τρώμε κάτι γευστικό (και γενικά όταν κάνουμε κάτι ευχάριστο) μια δέσμη νευρώνων που ονομάζονται κοιλιακή καλυπτήρια περιοχή (VTA) χρησιμοποιεί τη ντοπαμίνη για να το επισημάνει σε ένα τμήμα του εγκεφάλου που ονομάζεται επικλινής πυρήνας. Η σύνδεση ανάμεσα στον επικλινή πυρήνα και τον προμετωπιαίο φλοιό υπαγορεύει το αν θα φάμε μια μπουκιά παραπάνω ή παρακάτω.

Η ντοπαμίνη κάνει κι άλλα πράγματα εκτός από το να προκαλεί ευφορία. Δίνει εγρήγορση, αυξάνει τη συγκέντρωση της προσοχής και την περιέργεια, ξυπνά την φαντασία, ενισχύει την αυτοπεποίθηση, προκαλεί αισιοδοξία, έφεση για μάθηση και ερωτική διάθεση – οι ειδικοί λένε ότι ο εγκέφαλος των ερωτευμένων πλημμυρίζει με ντοπαμίνη. Στην πραγματικότητα είναι το κίνητρο για πολλά πράγματα και ίσως όλα όσα κάνουμε στη ζωή μας να έχουν στόχο την έκκριση ντοπαμίνης.

Μια υπερφαγική συμπεριφορά παραδοσιακά συνδέεται με τη διατροφική διαταραχή της βουλιμίας. Το διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο ψυχικών διαταραχών ορίζει τη βουλιμία σαν μια σειρά επαναλαμβανόμενων επεισοδίων υπερφαγίας, κατά την διάρκεια των οποίων το άτομο τρώει μεγάλες ποσότητες τροφής, γρήγορα, χωρίς να είναι απαραίτητα πεινασμένο, μέχρι να αισθανθεί άβολα ‘φουσκωμένο’, ενώ στη συνέχεια αισθάνεται ενοχικότητα για τις πράξεις του.

Η βουλιμία σκιαγραφείται με την αύξηση και τη διακύμανση του βάρους, το άγχος και την κατάθλιψη.

Εκτός όμως από τα διαγνωστικά κριτήρια, υπάρχει ένα ακόμα μεγαλύτερο ποσοστό ανθρώπων που έχει την τάση να υπερκαταναλώνει ορισμένα τρόφιμα, όχι όμως με τέτοια συχνότητα ώστε να πληρούν τα κριτήρια της διάγνωσης που σχετίζεται με τη διατροφική διαταραχή της βουλιμίας.

Τα υπερφαγικά επεισόδια περιλαμβάνουν τροφές όπως το ψωμί ή τα ζυμαρικά, λιπαρά και αλμυρά σνακ, αλλά σε μεγαλύτερο ποσοστό τα γλυκά τρόφιμα.

Αυτή η τάση προς τις γλυκιές γεύσεις δημιούργησε αρκετά ερωτηματικά, καθώς οι τροφές πλούσιες σε ζάχαρη έχουν διαφορετικές επιπτώσεις στη φυσιολογία και την χημεία του εγκεφάλου.

Η υπόθεση πως τα τρόφιμα που είναι πλούσια σε ζάχαρη έχουν ‘εθιστική’ ικανότητα μελετάται όλο και συχνότερα στη βιβλιογραφία μάλιστα με τον δυνατό ισχυρισμό πως ο εθισμός στη ζάχαρη μπορεί να συσχετιστεί με τον εθισμό σε άλλες ουσίες όπως τα ναρκωτικά και το αλκοόλ.

Πρώτος το 1986 ο Le Magnen, διαπίστωσε πως η απόσυρση των γευμάτων με ζάχαρη μετά από μια περίοδο που υπήρχε στη διατροφή καθημερινά, παρουσιάζει συμπτώματα όμοια με την απόσυρση από την μορφίνη. Σε μια μελέτη που εξετάστηκε η καθημερινή ελεύθερη πρόσβαση σε διάλειμμα ζάχαρης σε ποντίκια, παρατηρήθηκε πως κατά τη διάρκεια της πρώτης ώρας η κατανάλωση κλιμακωνόταν και πολλαπλασιαζόταν, κάτι που ορίστηκε ως ένα υπερφαγικό επεισόδιο.

Όταν η καθημερινή πρόσληψη σταμάτησε, παρουσιάστηκαν σωματικά συμπτώματα στέρησης, όπως τρίξιμο δοντιών, άγχος και σπαστικότητα – συμπτώματα δηλαδή παρόμοια με στέρησης από οπιοειδή, ενώ όταν εμφανίστηκε ξανά η ζάχαρη στο διατροφολόγιό τους μετά από 2 εβδομάδες απουσίας, καταναλώθηκε 23% μεγαλύτερη ποσότητα από πριν.

Ο ακριβής τρόπος με τον οποίο η ζάχαρη έχει την ικανότητα να μας εθίσει, δεν έχει ξεκαθαριστεί ακόμα στο μέγιστο. Η ντοπαμίνη έχει χαρακτηριστεί ο κύριος ‘’ένοχος’’ , εφόσον όταν καταναλώνουμε ανεξέλεγκτα τροφές πλούσιες σε ζάχαρη εκκρίνεται σε μεγαλύτερη ποσότητα, που με την πάροδο του χρόνου οδηγεί σε σταδιακή μείωση των νευρώνων, που έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχει χαμηλότερο επίπεδο ευχαρίστησης, με αποτέλεσμα να αναζητάμε μεγαλύτερες ποσότητες.

Ο τρόπος με τον οποίο η ζάχαρη μπορεί να προκαλέσει εθισμό, ωθεί την επιστημονική κοινότητα στην σκέψη της αναθεώρησης του ορισμού της υπερφαγίας ως διατροφική διαταραχή, με την πιθανότητα να χαρακτηριστεί ώς ‘διαταραχή χρήσης ουσιών’. Τον Μάρτιο του 2015 ο παγκόσμιος οργανισμός υγείας (WHO), έδωσε νέα κατευθυντήρια γραμμή όσον αφορά την κατανάλωση ζάχαρης, που συνιστά την ημερήσια πρόσληψη να είναι λιγότερο από 10% της συνολικής ενεργειακής πρόσληψης, ενώ μια περαιτέρω μείωση κάτω από 5% ανά ημέρα, θα παράσχει πρόσθετα οφέλη για την υγεία.

Αναφορές:

Evidence for sugar addiction: Behavioral and neurochemical effects of intermittent, excessive sugar intake

Is sugar really as addictive as cocaine? Scientists row over effect on body and brain

Sugar Addiction Is abstinence the best treatment for sugar addiction?