Σπαθόχορτο,βαλσαμόχορτο ή υπερικόν το διάτρητον

Το Υπερικόν το διάτρητον (Hypericum perforatum) ή κοινώς το βάλσαμο, είναι ανθοφόρο φυτό του γένους Υπερικόν (Hypericum), της οικογένειας Υπερικίδες (Hypericaceae).

Στην Αρχαία Ελλάδα, ήταν γνωστό ως «υπερικόν», ενώ στη νεότερη Ελλάδα, είναι επίσης γνωστό και ως βαλσαμόχορτο ή σπαθόχορτο, ενώ, στην ξένη (Αγγλική) βιβλιογραφία, αναφέρεται ως Perforate St John’s-wort, Common Saint John’s wort και St. John’s wort.

Είναι φαρμακευτικό βότανο με αντικαταθλιπτική δράση και ισχυρές αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, ως ένας αραχιδονικός αναστολέας της 5-λιποξυγενάσης (5-LO) και αναστολέας της 1-κυκλοξυγενάσης (COX-1).

Ετυμολογία
Η ονομασία του γένους «Υπερικόν» (Hypericum), προέρχεται από τις Ελληνικές λέξεις υπέρ (άνωθεν) και εικών (εικόνα), αναφορικά με την παράδοση η οποία υπάρχει, κατά τη διάρκεια της ημέρας του Αγίου Ιωάννη, στο να κρέμονται φυτά επάνω από τις θρησκευτικές εικόνες του σπιτιού, προκειμένου να αποκρουσθεί το κακό.

Η Λατινική ονομασία του φυτού «διάτρητον» (perforatum), οφείλεται στο ότι τα φύλλα του έχουν στίγματα, τα οποία είναι εμφανή όταν κρατηθούν μπροστά στο φως, δίνοντάς τους έτσι την «διάτρητη» εμφάνιση. Ονομάζεται σπαθόχορτο, γιατί στην αρχαιότητα το χρησιμοποιούσαν ως επουλωτικό, στις πληγές που γινόντουσαν από τα σπαθιά. Η κοινή του Αγγλική ονομασία St John’s wort, προέρχεται από την παραδοσιακή του ανθοφορία και συγκομιδή, που συμβαίνει στις 24 Ιουνίου, κατά την εορτή του Αγίου Ιωάννου.

Aποτέλεσε το περίφημο ίαμα των αρχαίων Σπαρτιατών, με το οποίο θεράπευαν τις πληγές τους μετά τις μάχες, ενώ το πρότειναν οι θεραπευτές της εποχής για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και του έλκους στομάχου. Στην αρχαιότητα, οι θεραπευτικές ιδιότητες του βαλσαμόχορτου ήταν ονομαστές.

O Γαληνός και ο Διοσκουρίδης το πρότειναν ως διουρητικό, επουλωτικό, εμμηναγωγό και αιμοστατικό. Tο Mεσαίωνα αποδόθηκαν στο φυτό μαγικές ιδιότητες, ιδιαίτερα μάλιστα αν η συλλογή του γινόταν στις 24 Iουνίου, τη μέρα που εορτάζεται η μνήμη του Iωάννη του Προδρόμου. Σύμφωνα με λαϊκές δοξασίες, το υπερικό ήταν το βότανο που έδιωχνε με τη μυρωδιά του τα κακά πνεύματα.

Eκτός από τη θεραπευτική του χρήση, έχει χρησιμοποιηθεί και ως πρώτη ύλη για την παραγωγή κίτρινης και κόκκινης βαφής που προοριζόταν για το χρωματισμό μάλλινων και μεταξωτών νημάτων. Tέλος, αποτελούσε βασικό συστατικό στη διαδικασία ταρίχευσης των νεκρών, από όπου και η λέξη «βαλσάμωμα».

Το σπαθόλαδο είναι γνωστό για την εξωτερική του χρήση. Είναι ιδανικό για την επούλωση πληγών και έχει καταπραϋντικές ιδιότητες, ιδίως σε περίπτωση εγκαύματος. Ακόμα απαλύνει τους μυϊκούς και αρθριτικούς πόνους.  Κάποιοι ερευνητές αποδίδουν στο σπαθόλαδο  αντιφλεγμονώδεις, αντιβακτηριδιακές και τονωτικές (ειδικά για το κυκλοφορικό σύστημα) ιδιότητες.

Πολλοί μάλιστα έχουν δει όφελος μετά από την κατανάλωση σπαθόλαδου σε περίπτωση γαστρίτιδας, φλεγμονής της χοληδόχου κύστης και σε προβλήματα του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος .

Η χρήση του

Με τα χρόνια το σπαθόχορτο χρησιμοποιήθηκε επιτυχώς σε διάφορες καταστάσεις, όπως άγχος, αϋπνία, PMS (προ-εμμηνορρυσιακό σύνδρομο), αλλαγές διάθεσης στην εμμηνόπαυση κ.ά. Το σπαθόχορτο χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες για την ψυχική υγεία και συνταγογραφείται ευρέως για κατάθλιψη στην Ευρώπη, κυρίως στις γερμανόφωνες χώρες

Το 2009 έγινε μια συστηματική ανασκόπηση 29 μελετών που περιλάμβαναν 5.489 ασθενείς με κατάθλιψη. Το βαλσαμόχορτο συγκρίθηκε με τα κλασικά αντικαταθλιπτικά χάπια και βρέθηκε να είναι το ίδιο αποτελεσματικό με μάλιστα λιγότερες παρενέργειες, σε ήπια και μέτρια κατάθλιψη! Ωστόσο, όσες έρευνες είχαν διεξαχθεί σε γερμανόφωνες χώρες, όπου το βαλσαμόχορτο είναι πιο διαδεδομένο είχαν πιο θετικά αποτελέσματα συγκριτικά με άλλες.

Εκτός όμως από την κατάθλιψη, το σπαθόχορτο βοηθάει στην επούλωση των πληγών, ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα, είναι διουρητικό, εμμηναγωγό, ανακουφίζει από βήχα, άσθμα και βρογχίτιδα, ενώ συχνά χρησιμοποιείται και σαν παυσίπονο και αντιπυρετικό.

Πώς λειτουργεί;

Ο μηχανισμός με τον οποίο λειτουργεί το σπαθόχορτο δεν είναι ξεκάθαρος, όμως ανάμεσα στα θεραπευτικά συστατικά του συμπεριλαμβάνονται η υπερικίνη, η ψευδο-υπερικίνη και διάφορες ξανθόνες. Πιστεύεται ότι αυτές οι ουσίες αυξάνουν τα επίπεδα ντοπαμίνης και σεροτονίνης στον εγκέφαλο, όπως και τα κλασικά αντικαταθλιπτικά φάρμακα.


πηγές

Singh, Simon and Edzard Ernst (2008). Trick or Treatment: The Undeniable Facts About Alternative Medicine. W. W. Norton & Company, σελ. 218. ISBN 978-0-393-33778-5.

«Effect of St John’s wort on the activities of CYP1A2, CYP3A4, CYP2D6, N-acetyltransferase 2, and xanthine oxidase in healthy males and females» (PDF). Br J Clin Pharmacol 57 (4): 495–499. 2004. doi:10.1111/j.1365-2125.2003.02049.x. PMID 15025748. PMC 1884478.

Russo, Emilio; Scicchitano, Francesca; Whalley, Benjamin J.; Mazzitello, Carmela; Ciriaco, Miriam; Esposito, Stefania; Patanè, Marinella; Upton, Roy και άλλοι. (May 2014). «Hypericum perforatum: pharmacokinetic, mechanism of action, tolerability, and clinical drug-drug interactions.». Phytotherapy Research 28 (5): 643–655. doi:10.1002/ptr.5050. PMID 23897801.